मध्यपूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर बंद असलेली होर्मुज सामुद्रधुनी (Hormuz Strait) 15 दिवसांसाठी खुली करण्यात आली आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यात झालेल्या तात्पुरत्या युद्धविरामामुळे हा निर्णय घेण्यात आला आहे. या निर्णयामुळे भारतातील एलपीजी (LPG) तुटवड्यावर तात्काळ परिणाम होईल का, याबाबत सध्या मोठी चर्चा सुरू आहे.
होर्मुज सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक मानली जाते. जागतिक स्तरावर सुमारे 20 टक्के तेल आणि गॅस पुरवठा या मार्गातून होतो. भारतासाठी तर याचे महत्त्व अधिक आहे, कारण देशाच्या मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल, LNG आणि LPG आयात या मार्गावर अवलंबून आहे.
तुटवड्याचे मूळ कारण काय?
इराणने युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर ही सामुद्रधुनी बंद केल्यानंतर अनेक जहाजे अडकली होती. त्यामुळे भारतात एलपीजी पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला. अहवालानुसार भारताच्या जवळपास 90 टक्के LPG आयात या मार्गावर अवलंबून आहे, त्यामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली.
तसेच, अनेक भारतीय जहाजे अजूनही होर्मुजच्या आसपास अडकलेली आहेत. काही टँकर्सना मार्ग मिळू लागला असला तरी संपूर्ण परिस्थिती सामान्य होण्यासाठी वेळ लागणार आहे.
15 दिवसांची सवलत पुरेशी ठरेल का?
तज्ञांच्या मते, होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा सुरू झाल्याने लगेचच भारतातील LPG तुटवडा संपेल, अशी अपेक्षा करणे चुकीचे ठरेल. जहाजांची वाहतूक पुन्हा नियमित होणे, अडकलेले टँकर्स बाहेर पडणे आणि पुरवठा साखळी पूर्ववत होण्यासाठी काही आठवडे लागू शकतात.
दरम्यान, काही भारतीय LPG टँकर्स सुरक्षितपणे मार्गक्रमण करत असून ते लवकरच भारतात पोहोचू शकतात. त्यामुळे टप्प्याटप्प्याने दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
भारतावर किती मोठा परिणाम?
भारत हा जगातील मोठ्या LPG आयातदारांपैकी एक देश आहे. देशातील सुमारे 60% घरगुती गरजांसाठी LPG वापरले जाते. त्यामुळे पुरवठ्यातील अडथळा थेट सामान्य नागरिकांवर परिणाम करतो.
याशिवाय, सध्याच्या संकटामुळे सरकारने औद्योगिक वापरासाठी LPG पुरवठा कमी करून घरगुती वापराला प्राधान्य दिले आहे. यावरून परिस्थितीची गंभीरता स्पष्ट होते.
पुढील 15 दिवस निर्णायक
या 15 दिवसांच्या कालावधीत अमेरिका आणि इराण यांच्यात पुढील चर्चाही होणार आहे. या चर्चेतून कायमस्वरूपी तोडगा निघाल्यास जागतिक ऊर्जा बाजारात स्थिरता येऊ शकते.
